“De ogen van de ander” gebruiken bij het werk zoeken

Recent verscheen “De ogen van de ander, de sociale bronnen van zelfkennis” van Christien Brinkgreve. Hoewel niet expliciet gericht op werkzoekenden, bevat het veel inspiratie voor hen en hun coaches. In het proces van werk zoeken is zelfkennis belangrijk, meldt Brinkgreve. Ze onderzoekt wat dat “zelf” is, hoe het tot stand komt en hoe we zelfkennis opdoen. Rode draad is dat dit gebeurt in interactie met de ander. Ze maakt gebruik van filosofie, psychologie en vooral sociologie om dit thema te verkennen. 

 

Opvoeding, opleiding het soort werk dat iemand heeft gedaan, type collega’s, vriendenkring, familieleven, vrije tijd: alles heeft invloed op het zelf en het zelfbeeld. De inzichten in het boeken leggen een grote verantwoordelijkheid bij coaches: zij helpen werkzoekenden om meer zelfkennis op te doen, door coachingsgesprekken, inzet van instrumenten en door hoe zij de cliënt spiegelen. Brinkgreve laat me beseffen hoeveel anderen een rol spelen en dat het daarom zinvol is om ook de rol van anderen aan bod te laten komen in het coachingsproces. Ik noem hier vijf invalshoeken.

 

Het zelf en ontslag
Ontslag is ingrijpend voor het zelfbeeld, of dit nu gebeurt na een conflict, na een slechte beoordeling of als gevolg van een reorganisatie of de financiële crisis. Ontslagen cliënten zijn dan ook vaak op zoek naar wat dit ontslag werkelijk zegt over henzelf en de ander. Zorgvuldige reflectie en eventueel nieuw (vrijwilligers-)werk kunnen helpen om het gevoel van eigenwaarde te herstellen.

 

Het is mijn indruk dat het ontslag vooral veel invloed heeft als mensen lange tijd bij één organisatie hebben gewerkt. Mensen hebben zich dan langdurig geïdentificeerd met de organisatie, zijn vergroeid geraakt met hun collega’s. Bij ontslag na meerdere banen kunnen mensen makkelijker zichzelf zien zonder die bepaalde baan bij die bepaalde organisatie.

 

Het zelf en zelfkennis
Bij het zoekproces is één van de eerste stappen het inventariseren van ambities of missie, competenties, interesses, gewenste verantwoordelijkheid, werkcultuur, etc. Mensen baseren dit op ervaringen uit het verleden en hun huidige perspectief. Beide zijn ook beïnvloed door de spiegel die anderen hen hebben voorgehouden en nu voorhouden. Een klant of werkgever die waardering had voor bijvoorbeeld de creativiteit, maakt dat de werkzoekende een positief beeld heeft van zijn/haar creativiteit en die weer graag inzet in een volgende baan.

 

Het zelf heeft geen vaste kern
Brinkgreve beschrijft hoe het “zelf” verandert, waarbij er eigenlijk geen sprake is van een innerlijke, oorspronkelijke kern,. Het zelf is ook niet een per definitie consistent geheel. Mensen veranderen dus, bijvoorbeeld als gevolg van bewuste keuzes, of door nieuwe ervaringen. Keuzes staan natuurlijk ook niet los van de omgeving, de interactie met anderen. In het coachingstraject is het een uitdaging om de zelfkennis te vergroten en keuzes te maken voor volgende stappen. Coach en cliënt zoeken daarbij naar een balans tussen zelfacceptatie en de wens om te groeien, om bepaalde delen of stemmen meer of minder ruimte te geven.

 

Anderen in het traject naar werk
Ook in het traject naar werk spelen anderen een rol: denk aan gezinsleden, familie, vrienden, kennissen, oud-collega’s, etc. Wat zien zij in de werkzoekende? Maakt een ontslag dat de werkzoekende bestempeld wordt als “mislukt”? Of zien ze het ontslag als een mooi leermoment? Hoe reageren ze op een periode van reflectie: “zou je niet zo snel mogelijk ander werk proberen te vinden?” of: “wat goed dat je daar nu tijd voor neemt”. Wat vinden ze ervan als de werkzoekende ideeën heeft om een andere richting in te slaan: “dat lukt je nooit”, of: “ja, dat had ik wel verwacht”. Welke feedback geven ze op het sollicitatieproces: “ik snap niet dat jij nog geen baan hebt gevonden”, of: “zullen we eens kijken naar mijn netwerk”? Hoe cliënten vervolgens omgaan met deze omgeving en de reacties geeft ook weer informatie over hun zelf.

 

Een werkomgeving die bij past bij het (gewenste) zelf
In het coachingstraject werken we naar een of meer zoekrichtingen: welke werkomgeving past bij het zelf, of bij het gewenste zelf? Een cliënt kan bijvoorbeeld meer empathie of juist meer zakelijkheid willen ontwikkelen en kiest voor een werkomgeving die past bij het gewenste zelf. Netwerken helpt stappen te zetten in die richting: de cliënt leert zo al mensen kennen die horen bij die gewenste omgeving en zal die omgeving zelf gaan spiegelen.

 

Kortom: bedankt Christien Brinkgreve voor dit boek, het was voor mij een spiegel voor hoe ik als coach omga met cliënten en hun omgeving.

 

Christien Brinkgreve, “De ogen van de ander, De sociale bronnen van zelfkennis”, Uitgeverij Augustus, Amsterdam, Antwerpen, 2009, ISBN 978 90 457 0163 9.